سیاه‌مشــــــــــــــــــــــــــــــــق

5- شاعر همشهری؛ رقمی تربتی (؟؟11 تا ؟؟12)

از زمانی که نوشتن راجع به شاعران تربت حیدریه را شروع کرده‌ام، سعی‌ کرده‌ام تا جایی که می‌توانم اطلاعات صحیح جمع‌آوری کنم و شاعران همشهری را هر چه کامل‌تر معرفی کنم. در چند ماه اخیر نوبت به معاصرین رسیده است و خوشبختانه به دلیل نزدیکی زمانی، از اغلب این شاعران اطلاعات بیشتری در دسترس است. خوانندگان عزیز بسیار لطف خواهند کرد اگر اطلاعات تکمیلی خود را برای من از طریق آدرس siyah_mast@yahoo.com بهمن صباغ زاده ارسال کنند. دوستان شاعر همشهری (ولایت زاوه، شامل: زاوه، تربت، رشتخوار، مه‌ولات) هم می‌توانند زندگی‌نامه و آثار خود را از طریق همین آدرس برای بنده ارسال کنند. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، من چند سوال در بخش فراخوان نوشته‌ام که با جواب دادن به آنها و ارسال جواب‌ها به من، خواهم توانست زندگی‌نامه‌ی شما را بنویسم. امیدوارم این وبلاگ در آینده به منبع قابل اعتمادی راجع به شعر تربت حیدریه و شاعران این خطه تبدیل شود تا راه برای محققانی که در آینده راجع به این موضوع‌ها تحقیق خواهند کرد، هموارتر شود.

در شرح حال‌هایی که قدما در شرح حال شاعران می‌نوشته‌اند غالبا در مورد شاعری که معروف نبوده است به آوردن یکی دو جمله در احوال آن شاعر و ذکر یکی دو بیت از اشعار وی بسنده می‌کرده‌اند. در گذشته شاعران همه تخلص داشته‌اند و ایشان را با تلخص و نام شهر زادگاه‌شان یا گاه شهر محل سکونت‌شان می‌شناخته‌اند مانند فردوسی طوسی، ثنایی غزنوی، سعدی شیرازی و ... . شاعرانی در نامشان پسوند «تربتی» یا «زابی» آمده است از منطقه‌ی تربت حیدریه‌ی امروز بوده‌اند چون شاعران تربت جام را با پسوند جامی می‌شناخته‌اند. در چند هفته‌ی اخیر چند تن از این شاعران را معرفی خواهم کرد.

شاعری که این هفته می‌خواهم خدمت‌تان معرفی کنم از این جمله شاعران است که شرح حال و نمونه‌ی شعر وی تذکره‌ی «روز روشن» آمده است. البته  مرحوم علی اکبر گلشن آزادی نیز چند خطی درباره‌ی وی نوشته است که با همان تذکره تفاوتی ندارد. در ادامه معرفی مختصر از تذکره‌ی روز روشن و همچنین چند سطری درباره‌ی مرحوم گلشن آزادی و کتاب صد سال شعر خراسان وی خواهید خواند:

تذکره‌ی روز روشن به قلم محمد مظفر حسین صبا در سال 1295 هجری قمری تالیف شده است و از آن جهت قابل اهمیت است كه به شرح حال بسیاری از شاعران پارسی‌گوی هندوستان پرداخته است و از نام‌هایی سخن به میان می‌آورد كه در سایر تذكره‌های فارسی كمتر نشانی از آن نام‌ها به چشم می‌خورد. شیوه‌ای كه صاحب تذكره در آوردن شرح حال‌ها از آن سود جسته است آوردن اسامی شاعران به ترتیب حروف الفباست. در این شیوه وی اول به تخلص شاعر و یا عنوان وی اشاره دارد و سپس به ذكر كامل نام شاعر می‌پردازد. این كتاب فاقد فهرست نام شاعران می‌باشد اما در پایان كتاب فهرست هر باب با تعداد شاعران در آن باب آمده است.

مرحوم گلشن آزادی شاعر تربتی است که در مشهد زندگی می‌کرده و کتاب مهمی که از وی به جا مانده است کتاب صد سال شعر خراسان است. این کتاب را مرحوم احمد کمال‌پور بعد از مرگ گلشن آزادی بر اساس نوشته‌های وی و با افزوده‌هایی منتشر کرد. مرحوم گلشن آزادی در ابتدا قصد داشت که شرح حال و نمونه‌ی شعر تمام شاعران خراسانی را از ابتدا تا روزگار خودش جمع‌آوری و منتشر کند که جمع‌آوری هم کرد اما اجل مهلت انتشارش را به وی نداد. بعد از مرگ گلشن فقط شرح حال و نمونه‌ی شعر شاعران صد سال آخر همان‌طور که عرض شد به اهتمام احمد کمال‌پور (کمال) انتشار یافت.

شاعر همشهری این هفته رقمی نیشابوری است و چون نام وی در تذکره‌ی روز روشن آمده است می‌شود حدس زد شاعری در قرن دوازدهم و یا سیزدهم بوده است و به احتمال زیاد سفرهایی به هندوستان داشته است.

نام این شاعر ملا زین العابدین بوده و در شعر «رقمی» تخلص می‌کرده است. وی از شاعران تربت حیدریه بوده است. دو بیت زیر از اوست:

برگیر ز خاکِ ره و می‌دار عزیزش

آن مرغ که در کوی تو بی‌بال و پَر افتاد

***

چنان پُر است ز عصیان صحیفه‌ی عملم

که گر ثواب کنم نیست موضع رقمش

***

بهمن صباغ زاده