سیاه‌مشــــــــــــــــــــــــــــــــق

5- شاعر همشهری؛ خیری تربتی (؟؟11 تا ؟؟12)

از زمانی که نوشتن راجع به شاعران تربت حیدریه را شروع کرده‌ام، سعی‌ کرده‌ام تا جایی که می‌توانم اطلاعات صحیح جمع‌آوری کنم و شاعران همشهری را هر چه کامل‌تر معرفی کنم. در چند ماه اخیر نوبت به معاصرین رسیده است و خوشبختانه به دلیل نزدیکی زمانی، از اغلب این شاعران اطلاعات بیشتری در دسترس است. خوانندگان عزیز بسیار لطف خواهند کرد اگر اطلاعات تکمیلی خود را برای من از طریق آدرس siyah_mast@yahoo.com بهمن صباغ زاده ارسال کنند. دوستان شاعر همشهری (ولایت زاوه، شامل: زاوه، تربت، رشتخوار، مه‌ولات) هم می‌توانند زندگی‌نامه و آثار خود را از طریق همین آدرس برای بنده ارسال کنند. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، من چند سوال در بخش فراخوان نوشته‌ام که با جواب دادن به آنها و ارسال جواب‌ها به من، خواهم توانست زندگی‌نامه‌ی شما را بنویسم. امیدوارم این وبلاگ در آینده به منبع قابل اعتمادی راجع به شعر تربت حیدریه و شاعران این خطه تبدیل شود تا راه برای محققانی که در آینده راجع به این موضوع‌ها تحقیق خواهند کرد، هموارتر شود.

در شرح حال‌هایی که قدما در شرح حال شاعران می‌نوشته‌اند غالبا در مورد شاعری که معروف نبوده است به آوردن یکی دو جمله در احوال آن شاعر و ذکر یکی دو بیت از اشعار وی بسنده می‌کرده‌اند. در گذشته شاعران همه تخلص داشته‌اند و ایشان را با تلخص و نام شهر زادگاه‌شان یا گاه شهر محل سکونت‌شان می‌شناخته‌اند مانند فردوسی طوسی، ثنایی غزنوی، سعدی شیرازی و ... . شاعرانی در نامشان پسوند «تربتی» یا «زابی» آمده است از منطقه‌ی تربت حیدریه‌ی امروز بوده‌اند چون شاعران تربت جام را با پسوند جامی می‌شناخته‌اند. در چند هفته‌ی اخیر چند تن از این شاعران را معرفی خواهم کرد.

شاعری که این هفته می‌خواهم خدمت‌تان معرفی کنم از این جمله شاعران است که شرح حال و نمونه‌ی شعر وی در دست‌نوشته‌های مرحوم علی اکبر گلشن آزادی آمده است. شاید بدانید که مرحوم گلشن آزادی شاعر تربتی است که در مشهد زندگی می‌کرده و کتاب مهمی که از وی به جا مانده است کتاب صد سال شعر خراسان است. این کتاب را مرحوم احمد کمال‌پور بعد از مرگ گلشن آزادی بر اساس نوشته‌های وی و با افزوده‌هایی منتشر کرد. مرحوم گلشن آزادی در ابتدا قصد داشت که شرح حال و نمونه‌ی شعر تمام شاعران خراسانی را از ابتدا تا روزگار خودش جمع‌آوری و منتشر کند که جمع‌آوری هم کرد اما اجل مهلت انتشارش را به وی نداد. بعد از مرگ گلشن فقط شرح حال و نمونه‌ی شعر شاعران صد سال آخر همان‌طور که عرض شد به اهتمام احمد کمال‌پور (کمال) انتشار یافت.

از آن‌جا که شرح حال وی در صد سال شعر خراسان نیامده است معلوم می‌شود که قبل از قرن چهاردهم زندگی می‌کرده است و به این دلیل که شرح حال وی در تذکره‌های قدیمی هم نیست به این نتیجه می‌شود رسید که تاریخ زندگی وی چندان قدیمی نیست و شرح حال وی به نوعی به دست مرحوم گلشن آزادی رسیده است. شاید بشود وی را شاعری از قرن دوازده و سیزده دانست.

این شاعر بنا به دست‌نوشته‌ی مرحوم گلشن آزادی به ملاخیری معروف بوده است. این دست‌نوشته تنها جایی است که از این شاعر نام می‌برد و او را از مردم تربت حیدریه می‌داند. در این دست‌نوشته تنها یک رباعی از خیری تربتی نقل شده است:

خیری به وفا اگر تو صادق باشی

خاک ره یاران موافق باشی

کافر باشی نباشدت بغض و نفاق

به زان‌که مسلمان منافق باشی

***

بهمن صباغ زاده