سیاه‌مشــــــــــــــــــــــــــــــــق

5- شاعر همشهری؛ عمادالدین زوزنی (؟؟7 تا ؟؟7)

از زمانی که نوشتن راجع به شاعران تربت حیدریه را شروع کرده‌ام، سعی‌ کرده‌ام تا جایی که می‌توانم اطلاعات صحیح جمع‌آوری کنم و شاعران همشهری را هر چه کامل‌تر معرفی کنم. در چند ماه اخیر نوبت به معاصرین رسیده است و خوشبختانه به دلیل نزدیکی زمانی، از اغلب این شاعران اطلاعات بیشتری در دسترس است. خوانندگان عزیز بسیار لطف خواهند کرد اگر اطلاعات تکمیلی خود را برای من از طریق آدرس siyah_mast@yahoo.com بهمن صباغ زاده ارسال کنند. دوستان شاعر همشهری (ولایت زاوه، شامل: زاوه، تربت، رشتخوار، مه‌ولات) هم می‌توانند زندگی‌نامه و آثار خود را از طریق همین آدرس برای بنده ارسال کنند. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، من چند سوال در بخش فراخوان نوشته‌ام که با جواب دادن به آنها و ارسال جواب‌ها به من، خواهم توانست زندگی‌نامه‌ی شما را بنویسم. امیدوارم این وبلاگ در آینده به منبع قابل اعتمادی راجع به شعر تربت حیدریه و شاعران این خطه تبدیل شود تا راه برای محققانی که در آینده راجع به این موضوع‌ها تحقیق خواهند کرد، هموارتر شود.

در شرح حال‌هایی که قدما در شرح حال شاعران می‌نوشته‌اند غالبا در مورد شاعری که معروف نبوده است به آوردن یکی دو جمله در احوال آن شاعر و ذکر یکی دو بیت از اشعار وی بسنده می‌کرده‌اند. در گذشته شاعران همه تخلص داشته‌اند و آن‌ها را با تلخص و نام شهر زادگاه‌شان یا به ندرت شهر محل سکونت‌شان می‌شناخته‌اند مانند فردوسی طوسی، ثنایی غزنوی، سعدی شیرازی و ... . شاعرانی در نامشان پسوند «تربتی» یا «زابی» آمده است از منطقه‌ی تربت حیدریه‌ی امروز بوده‌اند چون شاعران تربت جام را با پسوند جامی می‌شناخته‌اند. در چند هفته‌ی اخیر چند تن از این شاعران را معرفی خواهم کرد. این هفته می‌خواهیم به عمادالدین زوزنی بپردازیم که در تاریخ حبیب السیر به زندگی و شعر وی اشاره شده است. قبل از پرداختن به زندگی و شعر شاعر این هفته بد نیست کمی در مورد تاریخ حبیب السیر و نویسنده‌اش اطلاعات داشته باشیم.

حبیب السیر فی اخبار افراد البشر با نام کوتاه حبیب‌السیر کتابی‌ است به زبان فارسی، در تاریخ عمومی جهان، نوشته‌ی غیاث‌الدین خواندمیر (۸۸۰–۹۴۱ق). کتاب از پیشدادیان می‌آغازد و به حوادث پایان عمر شاه اسماعیل خاتمه می‌یابد. در پایان کتاب شمه‌ای در کرامات سادات و عجایب عالم ذکر می‌شود. کتاب به نام خواجه حبیب‌الله وزیر هرات نوشته شده‌است، پس خواندمیر آن را حبیب‌السیر خوانده‌است. نثر حبیب‌السیر جز در مقدمه‌ها و خطبه‌ها ساده یا بینابین است.

غیاث‌الدین خواندمیر (۸۸۰ - ۹۴۲ یا ۹۴۳ ه‍. ق) تاریخ‌نگار ایرانی قرن دهم هجری است. غیاث‌الدین بن همام‌الدین ملقب به خواندمیر نوادهٔ دختری میرخواند تاریخ‌نگار قرن نهم هجری و نویسندهٔ روضةالصفا است. ظاهراً در هرات به دنیا آمد. در جوانی به دربار سلطان حسین بایقرا راه یافت و مورد توجه و محبت امیر علیشیر نوایی قرار گرفت و مدتی عهده‌دار وزارت بدیع‌الزمان میرزا پسر سلطان حسین بود. در سال ۹۳۵ به هندوستان سفر کرد و در آنجا به خدمت بابر پیوست و پس از وفات او در خدمت پسرش همایون بود. در هندوستان درگذشت و بنا به وصیتش در دهلی نزدیک قبر نظام‌الدین اولیاء و امیرخسرو دهلوی دفن شد. خواندمیر نویسنده‌ای پرکار و صاحب آثار متعدد است. نخستین اثر او خلاصةالاخبار، و بزرگترین و مهم‌ترین اثر او حبیب‌السیر است. از دیگر آثار او دستور الوزرا، آثار الملوک و الانبیا، منتخب تاریخ وصاف و تکملهٔ روضةالصفا است.

اطلاعات زیادی از این شاعر موجود نیست تنها به اعتبار ابیات زیر که در فوت شیخ زین‌الدین تایبادی سروده است مسلم می‌شود که در عماد الدین زوزنی در قرن هشتم می‌زیسته است.

سنه‌ی احدی و تسعین بود تاریخ

گذشته هفتصد از سلخ محرم

شده نصف النهار از پنج شنبه

که روح پاک مولانای اعظم

سوی خلد برین رفت وملائک

همه گفتند از جان خیر مقدم

البته شاعری دیگری با نام عماد الدین زوزنی در تاریخ ادبیات وجود داشته است که به نقل از مجمع الفصحا از مداحان دربار طغان شاه سلجوقی بوده است که در قرن ششم زندگی می‌کرده است. زندگی‌نامه‌ی آن عمادالدین زوزنی دیگر را که در قرن ششم می‌زیسته است را هفته‌ی آینده خواهم آورد. متاسفانه تذکره‌نویسان این دو شاعر هم‌ولایتی و هم‌نام را با هم خلط کرده‌اند.

***